Η βασική ορολογία της Πυρηνικής Ιατρικής και της Ακτινοθεραπείας

1. Οι λέξεις περιγράφουν διαφορετικά πράγματα

Στην ιατρική, παρόμοιες λέξεις δεν σημαίνουν πάντοτε το ίδιο. Πρέπει να ξεχωρίζουμε πηγή, ακτινοβολία, μέτρηση, εικόνα και θεραπευτική δόση. Η σωστή ορολογία βοηθά την επικοινωνία της ομάδας.[1]

2. Ραδιονουκλίδιο και ραδιοφάρμακο

Ραδιονουκλίδιο είναι ένα συγκεκριμένο είδος ραδιενεργού ατόμου. Ραδιοφάρμακο είναι κατάλληλο ιατρικό σκεύασμα που περιέχει ραδιονουκλίδιο. Το μόριο και η χημική του μορφή επηρεάζουν πού θα κατανεμηθεί στο σώμα.[2]

3. Ενεργότητα και μπεκερέλ

Η ενεργότητα είναι ο ρυθμός πυρηνικών μετατροπών. Η μονάδα είναι το Bq = Becquerel = Μπεκερέλ· σύμβολο μονάδας ενεργότητας. Η ενεργότητα μιας πηγής αλλάζει με τον χρόνο λόγω ραδιενεργού διάσπασης. Η μέτρηση χρειάζεται να συνδέεται με τη χρονική στιγμή αναφοράς.[1]

4. Χρόνοι ημιζωής

Φυσικός χρόνος ημιζωής: μείωση λόγω διάσπασης. Βιολογικός: απομάκρυνση λόγω λειτουργίας του σώματος. Ενεργός: συνδυασμός των δύο στο κατάλληλο μοντέλο. Δεν είναι τρεις διαφορετικές ονομασίες της ίδιας ποσότητας.[1]

5. Απορροφούμενη δόση και γκρέι

Η απορροφούμενη δόση είναι ενέργεια ανά μονάδα μάζας. Μετριέται σε Gy = Gray = Γκρέι· σύμβολο μονάδας απορροφούμενης δόσης. Χρησιμοποιείται για να περιγράψουμε πόση ενέργεια απορρόφησε ο ιστός, όχι πόσες διασπάσεις έγιναν στην πηγή.[3]

6. Το σίβερτ δεν είναι άλλο όνομα του γκρέι

Το Sv = Sievert = Σίβερτ· σύμβολο μονάδας ισοδύναμης ή ενεργού δόσης χρησιμοποιείται για ποσότητες ακτινοπροστασίας που λαμβάνουν υπόψη και βιολογικούς συντελεστές στάθμισης. Δεν αντικαθιστά τη δόση σε γκρέι στο θεραπευτικό σχέδιο. Χρειάζεται να αναφέρουμε ποια ποσότητα εννοούμε.[1]

7. Σπινθηρογραφία και γ-camera

Σπινθηρογραφία είναι η εξέταση που δίνει εικόνα της κατανομής ραδιοφαρμάκου μέσω ανίχνευσης ακτινοβολίας. Η γ-camera, gamma camera, είναι η διάταξη ανίχνευσης. Το γ είναι γράμμα και δεν χρειάζεται ανάπτυξη ακρωνυμίου.[2]

8. Η τομογραφία μεμονωμένων φωτονίων

Η SPECT = Single Photon Emission Computed Tomography = Υπολογιστική Τομογραφία Εκπομπής Μονήρους Φωτονίου είναι τομογραφική μέθοδος της Πυρηνικής Ιατρικής. Δημιουργεί τομές από καταγραφές φωτονίων σε πολλές κατευθύνσεις. Δεν ταυτίζεται με τη συμβατική αξονική που χρησιμοποιεί εξωτερική λυχνία ακτίνων Χ.[3]

9. Η τομογραφία ποζιτρονίων

Η PET = Positron Emission Tomography = Τομογραφία Εκπομπής Ποζιτρονίων βασίζεται στην ανίχνευση φωτονίων που προκύπτουν από εξαΰλωση ποζιτρονίου με ηλεκτρόνιο. Η εικόνα συνδέεται με το ραδιοφάρμακο που χρησιμοποιήθηκε και τη βιολογική διαδικασία που μελετάται.[4]

10. Οι συνδυασμένες εξετάσεις

Η PET/CT = Positron Emission Tomography / Computed Tomography = Τομογραφία Εκπομπής Ποζιτρονίων / Υπολογιστική Τομογραφία συνδυάζει δύο μεθόδους σε μια οργανωμένη εξέταση. Η μία μελετά την κατανομή ραδιοφαρμάκου και η άλλη δίνει ανατομικά δεδομένα. Κάθε μέρος έχει τις δικές του απαιτήσεις και συνεισφορά στην έκθεση.[4]

11. Τηλεθεραπεία και βραχυθεραπεία

Στην τηλεθεραπεία η πηγή βρίσκεται έξω από το σώμα και η δέσμη κατευθύνεται προς τον στόχο. Στη βραχυθεραπεία κλειστές πηγές τοποθετούνται μέσα ή κοντά στον στόχο. Η γεωμετρία τους είναι διαφορετική.[5][6]

12. Ο γραμμικός επιταχυντής

Ο LINAC = Linear Accelerator = Γραμμικός Επιταχυντής παράγει θεραπευτική δέσμη με ηλεκτρική λειτουργία. Το gantry είναι η περιστρεφόμενη διάταξή του. Ο collimator, κατευθυντήρας, περιορίζει τη δέσμη. Αυτοί οι όροι περιγράφουν διαφορετικά μέρη.[7]

13. Συνεδρία, κλάσμα και συνολική δόση

Στην κλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία η προβλεπόμενη δόση μοιράζεται σε επιμέρους χορηγήσεις, τα κλάσματα. Η συνεδρία είναι η επίσκεψη για την εφαρμογή. Η δόση ανά κλάσμα και ο αριθμός κλασμάτων καθορίζονται στο σχέδιο.[5]

14. Ο μακροσκοπικός όγκος-στόχος

Ο GTV = Gross Tumour Volume = Μακροσκοπικός Όγκος-Στόχος περιγράφει τη μακροσκοπικά αναγνωρίσιμη νόσο, όπως εκτιμάται από την κλινική εξέταση και την απεικόνιση. Δεν περιλαμβάνει αυτόματα κάθε περιοχή που τελικά πρέπει να ακτινοβοληθεί.[8]

15. Ο κλινικός όγκος-στόχος

Ο CTV = Clinical Target Volume = Κλινικός Όγκος-Στόχος περιλαμβάνει τη νόσο που πρέπει να αντιμετωπιστεί και περιοχές πιθανής μικροσκοπικής επέκτασης, ανάλογα με την κλινική κατάσταση. Μπορεί να οριστεί και όταν δεν υπάρχει ορατή μακροσκοπική νόσος.[8]

16. Ο όγκος-στόχος σχεδιασμού

Ο PTV = Planning Target Volume = Όγκος-Στόχος Σχεδιασμού είναι γεωμετρική έννοια σχεδιασμού. Λαμβάνει υπόψη αβεβαιότητες θέσης και κίνησης ώστε να καλύπτεται κατάλληλα ο κλινικός στόχος. Δεν σημαίνει ότι όλη αυτή η περιοχή περιέχει καρκινικά κύτταρα.[8]

17. Τα όργανα σε κίνδυνο

Το OAR = Organ at Risk = Όργανο σε Κίνδυνο είναι φυσιολογικό όργανο του οποίου η ακτινική ευαισθησία και η θέση επηρεάζουν τον σχεδιασμό. Η προστασία του αξιολογείται μαζί με την κάλυψη του στόχου. Τα αποδεκτά όρια εξαρτώνται από το όργανο και το σχήμα.[8]

18. Διαμόρφωση και απεικονιστική καθοδήγηση

Η IMRT = Intensity-Modulated Radiation Therapy = Ακτινοθεραπεία Διαμορφούμενης Έντασης περιγράφει τρόπο διαμόρφωσης της θεραπευτικής δέσμης. Η IGRT = Image-Guided Radiation Therapy = Απεικονιστικά Καθοδηγούμενη Ακτινοθεραπεία περιγράφει χρήση εικόνων για έλεγχο και καθοδήγηση. Οι δύο έννοιες μπορούν να συνδυαστούν, αλλά δεν σημαίνουν το ίδιο.[9][10]

19. Υψηλός και χαμηλός ρυθμός δόσης

Στη βραχυθεραπεία συναντάμε τους όρους HDR = High Dose Rate = Υψηλός Ρυθμός Δόσης και LDR = Low Dose Rate = Χαμηλός Ρυθμός Δόσης. Ο ρυθμός δόσης περιγράφει τη δόση ανά χρόνο. Δεν ταυτίζεται με τη συνολική δόση όλης της θεραπείας.[6]

20. Σωστή χρήση της ορολογίας στην ομάδα

Η QA = Quality Assurance = Διασφάλιση Ποιότητας οργανώνει συνολικά την ποιότητα της διαδικασίας. Ο QC = Quality Control = Έλεγχος Ποιότητας περιλαμβάνει συγκεκριμένους ελέγχους και μετρήσεις. Μαθαίνουμε τους όρους για να περιγράφουμε καθαρά τι ελέγχθηκε και τι παρατηρήθηκε.[11]

Ακρωνύμια και σύμβολα: αγγλικά και ελληνικά

Ξεκινήστε από το ακρωνύμιο ή από τον ελληνικό όρο για να βρείτε την πλήρη αντίστοιχη ονομασία. Στον πίνακα περιλαμβάνονται χωριστά και τα σύμβολα μονάδων ή φυσικών παραμέτρων που χρησιμοποιούνται στο μάθημα.

Οι διεθνείς αγγλικοί όροι διατηρούνται όταν χρειάζεται και εξηγούνται με απλά λόγια. Δεν δημιουργούνται νέα ελληνικά ακρωνύμια. Τα ονόματα χημικών στοιχείων και οι μαζικοί αριθμοί τους δεν είναι ακρωνύμια.

Πηγές και περαιτέρω μελέτη

Πρωτότυπη εκπαιδευτική σύνθεση με βάση τις παρακάτω επιστημονικές πηγές. Οι παραπομπές δίπλα στο κείμενο οδηγούν στις αντίστοιχες πηγές. Οι τίτλοι των ξενόγλωσσων πηγών παραμένουν στα αγγλικά. Οι πηγές φυσικών αρχών χρησιμοποιούνται για το θεωρητικό υπόβαθρο· τα κλινικά παραδείγματα εξηγούν βασικές έννοιες, δεν αποτελούν πρωτόκολλα εξέτασης ή θεραπείας. Έλεγχος διαδικτυακών πηγών: 17 Οκτωβρίου 2026.

1. International Atomic Energy Agency — Nuclear Medicine Physics: A Handbook for Teachers and Students
2. RadiologyInfo — General Nuclear Medicine
3. National Institute of Biomedical Imaging and Bioengineering — Nuclear Medicine
4. RadiologyInfo — Positron Emission Tomography / Computed Tomography
5. National Cancer Institute — External Beam Radiation Therapy
6. RadiologyInfo — Brachytherapy
7. RadiologyInfo — Linear Accelerator
8. International Atomic Energy Agency — Dose Reporting in Ion Beam Therapy, κεφάλαιο για τη δόση και τους όγκους-στόχους (σ. 117–122)
9. RadiologyInfo — Intensity-Modulated Radiation Therapy
10. RadiologyInfo — Image-Guided Radiation Therapy
11. International Atomic Energy Agency — Transition from Two-Dimensional Radiotherapy to Three-Dimensional Conformal and Intensity Modulated Radiotherapy